बरोबर चारशे वर्षांपुर्वी, म्हणजे १६१० मध्ये 'गॅलीलीओ गॅलीलीने' प्रथम त्या निळ्या आकाशात काय आहे हे बघण्याकरता दुर्बिण आकाशाकडे रोखली. तेव्हा आकाश म्हणजे स्वर्ग अशी मानवाची कल्पना होती. इंग्रजीतील 'हेवन' हा शब्दाचा उगम,अर्थच आकाशाशी(sky) संबंधीत आहे. कदाचित या 'स्वर्गाच्या ओढीनेच' मानवाला आकाशात डोकावायची इच्छा झाली असेल का? काही का असेना, या 'दुर्बिण परंपरेमुळे' जितके अवकाश ...

माझ्या माहितीप्रमाणे, आपल्या सुर्यमालेतील पृथ्वी हा एकमेव असा ग्रह आहे की ज्याला चंद्रासारखा मोठा उपग्रह आहे, जो पृथ्वीला सर्वांत जवळचा आहे आणि इतर ग्रहांच्या उपग्रहांच्या तुलनेने चंद्राचे वस्तुमान सर्वांत जास्तच आहे. (म्हणजे प्रत्येक ग्रहाचे अन त्याच्या उग्रहाचे प्रमाण घेऊन तुलना केली असता..) असो. या लेखात मी चंद्राचा पृथ्वीवर कसा प्रभाव आहे, अन पृथ्वीवरील  ...

कित्येक दिवसांपासून चालू असलेली “कोप टू होप” अश्या प्रकारची जाहीरात बहुतेक जणांनी टिव्हीवर पाहिली असेल. पहिले-पहिले तर मला या जाहिरातीचा नेमका अर्थच कळत नव्हता. पण एकदा १५ दिवसांपूर्वी सहजच याहू वरील न्युज वाचत होतो, तेव्हा कुठे मला कळालं की नेमकं काय प्रकरण आहे ते…

तुम्हाला मालदीवने समुद्रामध्ये तर नेपाळने माउंट एव्हरेस्टवर घेतलेली कॅबिनेटची बैठक आठवत ...

दरवर्षी दसर्‍यानंतर आणि दिवाळी नंतर आकाशनिरिक्षकांची लगबग सुरु होते, दुर्बिणी साफसूफ करणे, नकाशे गोळा करणे, लघुग्रहांची, उल्कावर्षावांची माहिती काढून येणार्‍या सहा महिन्यांचा कार्यक्रम तयार व्हायला लागतो. सगळेजण पाउस थांबून आकाश निरभ्र होण्याची आणि अमावस्येची वाट पहात असतत. आज सोमवार १६ नोव्हेंबर, आकाशनिरिक्षणाच्या २००९-२०१० च्या हंगामातील पहिली अमावस्या आहे आणि १७ व ...

मी आकाशनिरीक्षणाला सुरुवात केली त्यावेळी एका गोष्टीचे आश्चर्य वाटायचे की नक्षत्रांची भारतीय नावे आणि पाश्चात्य नावे यांत एवढे साम्य का आहे? कित्येक नक्षत्रांची भारतीय नावे ही पाश्चात्य नावांची भाषांतरे आहेत आणि प्राचीन भारतीय खगोलविदांनी केवळ २७ नक्षत्रांना व १२ राशींना नावे दिलेली होती. म्हणजे ३९ नक्षत्रांना मुळ भारतीय नावे आहेत आणि उर्वरित ४९ नक्षत्रांची नावे ही ...

विश्वाचे-प्रसरण- भाग २ पासून पुढे…

’आर्नो पेंझियास’ आणि ’रॉबर्ट विल्सन’

महास्फोटाचा (big bang) सिद्धांत

विश्व प्रसरण पावत आहे ते केव्हापासून ? समीकरणे सोडवून असे दिसते, की प्रसरण विश्वाच्या आदिकाळापासून चालू आहे. आदिकाळात जसजसे आपण विश्वनिर्मिती क्षणाजवळ जाऊ तसतसे प्रसरणाचा वेग आणि हबलचा स्थिरांक वाढत जातील. ...

विश्वाचे-प्रसरण- भाग १ पासून पुढे…

हबलचा शोध

सन १९२९ मध्ये अमेरिकेतील कॅलिफोर्नियातील माउंट विल्सन वेधशाळेतील २.५ मीटर (१०० इंच) व्यासाची दुर्बिण वापरून ’एडविन हबल’ याने महत्वाचा शोध लावला. त्याची पूर्वपीठिका अशी होती, सन १९१४ पासून ’व्ही. एम. स्लायफर’ आणि इतर काही निरीक्षकांना काही तेजोमेघांच्या वर्णपटात ताम्रसृती दिसून येत होती. आपण लोलकातून (prism) ...

नमस्कार वाचक मित्रहो, तुम्हाला आता असे वाटत असेल की, हा विशाल माहिती तंत्रज्ञान शाखेत अभियांत्रिकी शिक्षण घेत असुन सुद्धा नुसतं अंतराळ या एकाच विषयावर एवढं का लिहीतोय ते, पण तुम्हाला सांगतो, मला ना त्याबद्दल एवढी जिज्ञासा आहे म्हणून सांगू शकत नाही! आणि हे एकच कारण आहे, या माझ्या अंतराळ विषयावरील लिखाणामागे….! आणि माझ्याप्रमाणेच असे अनेक लोकं आहेत, ज्यांना सुद्धा हे ...